Imibuzo Evame Ukubuzwa - Imisebenzi Yezobugebengu Nezobugebengu

Izimpendulo Zemibuzo Yakho Mayelana Nobulungiswa Bebugebengu, i-Criminology ne-Forensics

I Shield. Bansby / Creative Commons

Kungakhathaliseki ukuthi usesesikoleni futhi uhlola nje izinketho zakho noma ushaya umgodi onzima emsebenzini wokuzingela, uma ngabe unesithakazelo emisebenzini yobulungiswa bebugebengu nobugebengu, cishe unemibuzo eminingi. Siyazi ngoba ubabuza. Kusukela ekufundeni kabanzi mayelana nokuthi uhlobo luni lwemisebenzi olutholakala ukuthi yiziphi izinhlobo zamadigri ozodinga, sinolwazi oludingayo ukuthola nokusebenza umsebenzi omuhle.

Ukuthola lolo lwazi ngokushesha futhi ngokushelelayo ngangokunokwenzeka, nansi izimpendulo zemibuzo ejwayelekile kakhulu ebuzwe mayelana nabasebenzi be-criminology.

Yiziphi izinhlobo zemisebenzi ezitholakalayo ebulungiswa bezobugebengu kanye nobugebengu?

Enye yezinto ezinhle kakhulu emasimini wobulungiswa bezobugebengu kanye nobugebengu bezobugebengu yizo ezihlukahlukene zokukhethwa komsebenzi ezitholakalayo. Yiqiniso, kunezindlela zomsebenzi zendabuko ezihlobene nembonini, njengokwenziwa komthetho kanye nokulungiswa, kodwa kukhona ngempela okuningi kulokho kunalokho.

Abaprofesa beKholeji, abenzi bezinqubomgomo, abagcinisi bemvelo, abameli, abaphambanisi, ukuphepha kwangasese kanye nochwepheshe bezokuvimbela ukulahleka bonke banezindima ezibalulekile ngaphakathi kobugebengu obugebengu kanye nobugebengu. Eqinisweni, kungakhathaliseki ukuthi unesithakazelo sini, cishe uyothola indlela efanele yokusebenza embonini.

Yiziphi izinhlobo zemisebenzi ezitholakala kwisayensi ye-forensic?

Njengobulungiswa bezobugebengu nobugebengu, isayensi yezobunhloli inikeza inqwaba yezikhundla ukuze kube nendawo cishe cishe noma ubani. Ngaphandle komsebenzi ovame ukuhambisana nomphenyi wesimo sobugebengu, cishe yonke isiyalo sesayensi sinomkhakha wokubheka phambili.

Abafunayo abafanelekayo nabafundela imisebenzi bangahlola i-entomology, i-psychology, i-anthropology, i-ballistics, i-biology kanye nokunye, ngokusebenza okusebenzayo njengabachwepheshe bephethini yegazi. Kukhona nendawo yokuthambekela kwezobuchwepheshe ngokusebenzisa ikhompiyutha yezobuchwepheshe ne-digital, kanye nomuntu ohlotshaniswa imininingwane ngokuhlaziya ngesandla.

Kungakanani imali yokusebenza kwezobulungiswa nezokulwa nobugebengu?

Abantu abafaka ubulungiswa bobugebengu kanye nobugebengu bezenzo zobugebengu ngokuvamile benza kanjalo ngenxa yesifiso sokukhonza umphakathi. Ngokuyinhloko, le misebenzi iningi ngokuphathelene nomsebenzi nokuzidela. Ngeshwa, ukuzidela ngeke kubeke ukudla etafuleni noma ukhokhe imali, ngakho-ke uzofuna ukwazi ukuthi ungalindela kangakanani ukuthola.

Imiholo ihlukahluka ngokuya ngezinga lemfundo, umthwalo wemfanelo kanye nobuchwepheshe obudingekayo ukwenza umsebenzi, kodwa ngokujwayelekile, uzoqala ukuhola phakathi kuka-$ 30,000 no-$ 40,000. Izikhulu zokulungiswa kwamaphoyisa, abathumeli bamaphoyisa kanye nezisebenzi zokuvimbela ukulahlekelwa zivame ukuba sekupheleni kwezinga lokukhokha, kanti abaprofesa, ososayensi, nababonisi abazimele bangathola imali engaphezu kuka-100 000 000 ngonyaka.

Yimaphi ama-majors amahle kakhulu emisebenzi yezobugebengu?

Ngenxa yemisebenzi ehlukahlukene etholakalayo, kunezinhlelo eziningi zemfundo ongazithatha ukuze uzilungiselele umsebenzi. Ngokuvamile, abantu abanentshisekelo yobulungiswa bezobugebengu kanye nabasebenzi bezobugebengu bazofuna ukufunda isayensi yezenhlalakahle. Izinga eliphezulu kakhulu kulezi zinhlobo zemisebenzi, ngaphandle kobulungiswa bezobugebengu noma ubugebengu obugebengu, isayensi yezenhlalo, ingqondo, noma isayensi yezombangazwe, nganoma yikuphi ukuhlanganiswa kwama-majors nabancane kulezo zindawo.

Yimaphi ama-majors amahle kakhulu emisebenzini yesayensi ye-forensic?

Kulabo abanesithakazelo emsebenzini wezesayensi yezokwelapha, igama eliyinhloko "yisayensi." Izinga eliphezulu kakhulu zitholakala kwisayensi yemvelo, njenge-biology, chemistry, ne-physics.

Ngaphandle kwezinto eziyisisekelo, uma ukhona okhethekile okukhethekile engqondweni, ungahlola i-entomology, i-anthropology, i-psychology, isayensi yekhompiyutha, nje ukubiza ezimbalwa. Futhi, ukugcizelela kufanele kube ekwakheni ulwazi nokuqeqeshwa ezimisweni nezisayense zesayensi.

Ngingakanani imfundo engiyidinga ngempela abadlali bezobugebengu?

Ikholeji iyinzuzo enkulu kakhulu, kokubili isikhathi kanye nemali. Uma uzokwenza utshalomali olunjalo, uyafuna ukwazi ukuthi isikhumba esingakanani emdlalweni oyidingayo nokuthi unjani ukubuyisela ongayilindela. Inani lemfundo oyodinga ukuba nayo lizoncika kakhulu kulohlobo lomsebenzi oyifunayo.

Kukhona inqwaba yobulungiswa bezobugebengu kanye nabasebenzi bezobugebengu abangafuni noma yiliphi izinga, kuyilapho abanye bayodinga ukuba kube yinkosi noma ngisho nodokotela. Kuzodingeka wenze ucwaningo oluncane lapha mayelana nomsebenzi othize owufunayo, futhi qiniseka ukuthatha imali engenayo kwi-akhawunti ukuze ungazibopheli ngesikweletu esingenalutho esikweleta esikoleni kanye nemithombo encane yokuyibuyisela emuva.

Ngithole i-degree my criminology. Yini engingayenza ngayo?

Ukubusa kwethu kokuqala kokunquma ama-majors ekolishi ukucacisa kahle ukuthi yini ofuna ukuyenza ngaphambi kokukhetha i-degree ukuze uzuze ukuze uhlele izinjongo zakho zemfundo emigomweni yakho yemisebenzi. Ngalokho kusho, iningi labantu lizitholela ngezinga lesikolishi ukuthi abaqiniseki ukuthi benzeni. Uma uthola idijithali yezokwelapha, unezinketho eziningi ezitholakalayo. Ungakhetha ukuba yi-criminologist, isikhulu sezobulungiswa sabantwana, isitifiketi sokuqapha noma umphakathi, noma ngisho nokusebenza endaweni yomgomo kahulumeni, phakathi kwabanye.

Ngithole idijithi yobulungiswa bobugebengu. Ngingasebenza kuphi?

Idijithi yobulungiswa bezobugebengu kufaneleke kakhulu kubantu abafuna ukusebenza ngaphakathi ohlelweni lwezobulungiswa. Lezi degree zizokulungisela kangcono umsebenzi njengesikhulu samaphoyisa noma isikhulu sokulungisa. Bangakwazi futhi ukuhlinzeka ngolwazi oluyisisekelo oluyisisekelo lwabafuna abameli. Uma une-degree yobulungiswa bezobugebengu, bheka imisebenzi emthethweni, uphenyo, noma uhlelo lwenkantolo.

Ngifanele kuphi lapho ngifuna ubulungiswa bezobugebengu nemisebenzi yobugebengu?

Kukhona amathani ezinketho ezitholakalayo zobulungiswa bezobugebengu kanye nabafuna umsebenzi wezobugebengu, kodwa kufanele wazi ukuthi ungabatholaphi. Iningi lalemisebenzi lizotholakala emkhakheni womphakathi. Vakashela amawebhusayithi wakho omasipala, wesifunda, ama-county kanye nama-federal futhi ugxile kuma-ejensi okuphoqelela umthetho, iminyango yokulungisa kanye nama-bureaus okuphenya.

Uma unezindawo ezithile ezithakazelisayo noma ubuchwepheshe, bheka ebhokisini noma kumnyango owengamele leyo ndawo. Ungamangala lapho ufunda ukuthi izinhlangano zikahulumeni eziningi, ikakhulukazi ezingeni likahulumeni nezombusazwe, zisebenzela uhlobo oluthile lomthetho noma umzimba wokuphenya, kubandakanya ezolimo, inkonzo yeposi, amasosha kanye nezinhlelo zepaki. Kukhona futhi ukuthi imisebenzi yamkhakha wangasese iyatholakala, njengokulahlekelwa ukulahlekelwa, ukuphepha nokubonisana, kodwa imisebenzi kahulumeni yindawo engcono kakhulu yokuqala usesho lwakho.

Yiziphi izinhlobo zezinto ezingemuva yami ezingangenza ngingangeni emsebenzini?

Imisebenzi eminingi yobulungiswa bezobugebengu nemisebenzi yobugebengu idinga uphenyo olunzulu lwangemuva, olungabandakanya ukubuka kwakho umsebenzi owedlule, umlando wakho wobulelesi ngisho nokuhlolwa kwengqondo nokuhlolwa kwe-polygraph. Izinto ezedlule ezingase zivele ngesikhathi senqubo zingathinta kakhulu ikhono lakho lokuqashwa.

Izingqinamba ezinkulu ezingakulimaza zihlanganisa isizinda esivamile esivumelekile njengokusetshenziswa kwezidakamizwa esidlule, izidakamizwa ikakhulukazi ezinjenge-cocaine nama-hallucinogens; zitholakale futhi zingatholakali izimo ezimbi ezingathí sina kanye nezinhlawulo; amaphethini wokuziphatha komsebenzi ompofu; izicelo zokusebenza ezikhohlisiwe; noma yiziphi izinkinga zobudlova basekhaya; kanye nerekhodi elibi lokushayela.

Ama-ejenti amaningi azobheka konke okwenzekayo futhi uma kukhona isikhathi esiningi phakathi komcimbi onenkinga kanye nesicelo sakho, kunganakwa. Kubalulekile ukuqaphela, noma kunjalo, ukuthi udinga ukusebenza kanzima ukuze ugcine isizinda sakho nesingenasiphelo ngangokunokwenzeka ukuze uzinike ithuba elihle kakhulu.

Imisebenzi eminingi idinga ulwazi. Ngiyithola kanjani?

Kuyinto yokuphazamiseka ubudala: awukwazi ukuthola umsebenzi ngaphandle kokuthola ulwazi, futhi awukwazi ukuthola isipiliyoni ngaphandle komsebenzi. Noma ungakwenza? Yiqiniso, imisebenzi eminingi idinga ukuba ube nesipiliyoni, kodwa ungayithola ngokusebenzisa imithombo ehlukahlukene. Ngokuqinisekile, uma usesikoleni, ukuqeqeshwa ngezifundo kuyindlela enhle. Ngisho noma uphume ekolishi, noma kunjalo, kunamathuba okuthola ulwazi olubalulekile ukuze uthole umsebenzi oyifunayo.

Bheka amathuba okuvolontiya ensimini yakho ekhethiwe. Uma ufuna ukusebenza emthethweni, isibonelo, cabanga ukusebenza njengendawo yokugcina noma isikhulu esisizayo. Kungase kudingeke ucabange ngokuqala ngesimo ezingeni eliphansi kunalokho ongakukhetha ukuze uthole unyawo lwakho emnyango. Hhayi, wonke umuntu kufanele aqale endaweni ethile.

Ngifaka kanjani isicelo sezobulungiswa bezobugebengu nemisebenzi yezobugebengu?

Ukukhuluma ngokweqile, kunezindlela eziningi zokufaka izicelo. Abaningi abaqashi manje banezinhlobo ezithile zesistimu yesicelo se-intanethi, noma ungahamba nomzila wendabuko wamaphepha. Ukufunda ngenqubo yesicelo kulula. Ukuqedela isicelo ngendlela efanele, noma kunjalo, kukhona okunye okuphelele.

Uma ugcwalisa noma yikuphi isicelo somsebenzi, qiniseka ukuthi ugcwalise ngokuphelele. Amaphutha alula kanye nokushiywa kungenza umqashi abe nomuzwa wokuthi awunamanga noma awukhathaleli, futhi akekho oyokuqasha. Qinisekisa ukuthi uyaqonda ukuthi yini eceliwe kulolu hlelo lokusebenza, futhi uma unombuzo ngempela, thintana nomqashi noma uqashe omele ukuthi uthole ukucaciswa.

Isicelo sakho somsebenzi ngokuvamile siwuphawu lokuqala ozozinikeza lona kumqashi ongase abe khona, ngakho yenza kube khona. Gwema amaphutha okungafani nama-grammatical, futhi qinisekisa ukuwugcwalisa kahle uma ungakwazi ukuwupaka.

Ngingaba kanjani usosayensi we-forensic?

Imibukiso efana ne- CSI neDexter iye yandisa ukuthandwa kanye nesithakazelo emisebenzini yesayensi ye-forensic. Ngokuhambisana nentuthuko yesayensi nezobuchwepheshe endle yenza lezi zinhlobo zemisebenzi zikhangele, futhi ngaleyo ndlela zincintisane nakakhulu. Ukuze ube usosayensi we-forensic, uzofuna ukugxila ekufundeni ngesayensi. Ekolishi, hlola isayensi yemvelo, futhi ufunde ubuchwepheshe bakho uma unesithakazelo esithile esithile. Zama ukuthola ama-internship kuma-labs forensics, ufunde ngaphansi kwamanye ososayensi, futhi uthuthukise amakhono okuxhumana abhaliwe nabomlomo. Ungalindela futhi ukuthi udlule isheke sangemuva.

Ngingaba kanjani umphenyi wendawo yobugebengu?

Nakuba amanye ama-ejensi aqasha ochwepheshe abangenalo isifungo sokuba abaphenyi bendawo yobugebengu, iminyango eminingi isasebenzisa izikhulu ezifungile. Umzila ojwayelekile uqala ngokuthola umsebenzi njengephoyisa elincane (ngokuvamile leminyaka emibili noma ngaphezulu) bese ushintsho libe isikhundla esikhethekile njengobuchwepheshe besimo sobugebengu.

Kungakhathaliseki ukuthi ufungile noma awufungi, noma kunjalo, kuzodingeka ube nolwazi nokuqeqeshwa ukwenza lo msebenzi. Ulwazi olusisekelo lwezesayensi yemvelo luyoba usizo, njengoba kuzokwenza izifundo kanye neziqinisekiso zesitifiketi ekuphenyweni kwendawo yobugebengu. Thuthukisa amakhono ekuzithombeni, ukuhlaziywa, nokukhulumisana, futhi ubheke amathuba okufunda noma ukufunda.

Ngingaba kanjani isikhulu samaphoyisa?

Ngokuvamile, inqubo yokuba yipolisi iqondiswa nguchungechunge lwezinyathelo, kuqale ngokusebenza komsebenzi. Uzodinga ukudlulisa ukuhlolwa kwamakhono ayisisekelo, ukuhlolwa komzimba ngokomzimba, iso nokuhlolwa okwenyama.

Ungalindela uphenyo olunzulu olungahle lungabandakanya i-polygraph, mhlawumbe ukuhlolwa kwengqondo ukucacisa ukufaneleka kwakho emsebenzini, futhi ungaya ngaphambi kwebhodi le-interview lomlomo. Futhi, yiqiniso, kuzodingeka ugcwalise ngempumelelo isikole samaphoyisa nokuqeqeshwa kwensimu.

Kungani kufanele ngibheke umsebenzi wobulungiswa wezobugebengu noma umsebenzi wezobugebengu?

Kunezinto eziningi ezenza ubulungiswa bezobugebengu nemisebenzi yezobugebengu zikhangise, kokubili ngezizathu ezingokoqobo futhi ezijabulisayo ngokwabo. Okokuqala, unethuba lokusiza nokukhonza abanye. Kukhona nokuzinza komsebenzi, ukukhokhelwa okuhle, nezinzuzo ezinkulu zezempilo kanye nomhlalaphansi. Kuzo zonke, abasebenzi bezobugebengu bayithuba elihle lokuthola umsebenzi owanelisayo.

Yimiphi imisebenzi engekho emthethweni yokubambisana nobulungiswa bezenzo zobugebengu?

Ngokuvamile, abantu bahlanganisa ngokushesha ubulungiswa bezobugebengu kanye nobugebengu obubhekene nokusetshenziswa komthetho kanye nophenyo. Eqinisweni, kunezinketho eziningi zemisebenzi ngaphandle kwamaphoyisa.

Abahlaziyi bezobugebengu baqoqa futhi bahumushe idatha yazo zonke izinhlobo zobugebengu bohlelo lokusebenza. Abaphambanisi bamaphoyisa bahlinzeka ngamapholisa asekelo lokuxhumana ukuthi badinga ukwenza imisebenzi yabo ngokuphepha futhi bayindlela yokuphila phakathi kwabantu abakudinga nabantu abangasiza. Eminye imisebenzi emphakathini emphakathini ihlanganisa abameli bezisulu, ososayensi bezobunhloli, ososayensi bezengqondo, nabakwa-criminologists, ukubiza amagama ambalwa nje.

Ziyini izivivinyo zomzimba ezifana nomzimba?

Ukuze usebenze ngokusemthethweni kanye nabasebenzi abakhethekile, ukuhlola ngokomzimba kuyisici esibalulekile senqubo yokuqasha. Imvelo yale misebenzi ngezinye izikhathi idinga ukuzikhandla ngokomzimba ukuze usize abanye abantu, babambe abasolwa ababalekele futhi bazivikele.

Amakhono okuhlola ukuthi ama-ejensi aziphatha angase ahluke kancane, kodwa ngokuvamile ahlanganisa ukuhlolisisa ngokusekelwe ngamandla akho nokukhuthazela, njengokubala inani le-push-ups kanye ne-sit-ups okwazi ukuyenza nesivinini lapho 'sikwazi ukugijima ngamamayela angu - 1.5; elinye ithuluzi lokuhlola elithandwayo lihilela inkambo yesithiyo esiphelelwe yisikhathi esenza ezinye izinto ongase udingeke uyenze empeleni.

Kuzo zonke izivivinyo, indlela engcono kakhulu yokulungiselela ukugcina umgomo wokuqeqesha futhi uzame ukuhlala esimweni esihle ngokomzimba.

Isizinda sihlola kangakanani?

Ukuzwela komsebenzi kanye nezinga legunya kanye nomthwalo wemfanelo kuzovame ukuchaza ukuthi uphenyo olunzulu lungakanani, kodwa ungalindela ukuthi abaqashi badonse kahle kakhulu.

Ngokusobala, bazohlola ukuhlola ukuthi kukhona yini ukuboshwa ngaphambi kokuqala, kodwa ungalindela ukuba babheke ukuthi ngabe ususele yini izidakamizwa ezidakamizwa noma ezidakamizwa.

Ukuxhumana nabaqashi bangesikhathi esidlule nakho kuyindlela evamile, njengoba kunjalo ukuhlolwa kwekhredithi ukuze uqiniseke ukuthi awunakho ukukhokhwa ngokweqile njengokunciphisa ikhono lakho lokwenza umsebenzi wakho nokuthi uhlangabezana nezibopho zakho.

Umphenyi wangemuva angaphinde ahambele ekhaya futhi ahlangane nomakhelwane ukuze athole isithombe esingcono somuntu onjani. Ngamafuphi, lindela isheke sangemuva ukuthi liphelele kakhulu .

Ingabe kufanele ngithole i-master degree enobulungiswa obugebengu noma ngobugebengu?

Umbuzo wokuthi noma uthole idijithali yezinga eliphilile ngempela uyazibuza ukuthi uluhlobo luni lomsebenzi oyifunayo nokuthi yiziphi izinhloso zakho zomsebenzi. Kubasebenzi abaningi, i-master degree ngeke idingeke, hhayi ngisho nentuthuko. Kodwa-ke, kungakwenza ube ngumqashi okhangayo kakhulu wokukhuthazwa futhi akulungiselele ukusebenza ezingeni eliphakeme enhlanganweni yakho.

Uma ufuna umsebenzi wokucwaninga noma ube nemiklamo ekufundiseni ekolishi noma eyunivesithi, i-master degree noma ngaphezulu kuyoba yi-must.

Yini okufanele ngiyenze ukuze ngilungele ubulungiswa bobugebengu noma umsebenzi wokulwa nobugebengu?

Isinyathelo sokuqala ukwenza ucwaningo lwakho bese uthola ukuthi yiziphi izinhlobo zemisebenzi oyithandayo kakhulu. Uma usukhethile indlela yokusebenza, ungagxila emisebenzini yakho ekuhlangabezaneni nezidingo futhi uzenzele ukuncintisana kulo mkhakha wemisebenzi ethile.

Cabanga ngezidingo zezemfundo, ukuqeqeshwa kanye nesipiliyoni futhi usebenze ukwakha i-resume ezokwenza ube ngumuntu okhangayo.

Ngesikhathi ulapho, sebenza ekuhlanganyeleni abantu embonini yakho ekhethiwe ukwakha othintana nabo bezokuxhumana futhi ufunde kabanzi ngomsebenzi ozama ukuwufika kuwo. I-adage ukuthi ulwazi ngamandla liyiqiniso lapha, ukuze ukwazi ukuqoqa ngokwengeziwe, kungcono ukulungele ukuthi uzoba uma sekuyisikhathi sokubheka imisebenzi.

Ngingawuthola kanjani umsebenzi omuhle wezobugebengu?

Thola umsebenzi oyithandayo, ngakho-ke leli zwi liya, futhi ngeke usebenze usuku empilweni yakho. Isihluthulelo sokuthola umsebenzi oyithandayo ukuhlola ukuthi yini othanda ukuyenza. Bheka ezintweni zakho zokuzilibazisa kanye nezintandokazi zakho zokwazisa ukwazisa okwakungcono kakhulu.

Uma ujabulela ukufunda noma unesithakazelo kuzibalo nokuqoqwa kwedatha, ungase ufune ukuthola isikhundla njengomcwaningi, ososayensi noma umhlaziyi. Ngakolunye uhlangothi, uma uthanda ukuba ngaphandle noma ukuxhumana nabanye abantu, ungase ujabulele ukusebenza emgwaqweni njengopolisi noma isikhulu sezilwane zasendle. Thola ukufutheka kwakho, bese wenza ucwaningo ukuze uthole umsebenzi wakho ongcono kakhulu.

Kungani ngingatholi ukuqasha, futhi ngingenzani ngakho?

Uma uwela enhlanhleni emsebenzini wokuzingela, kunezizathu eziningi zokuthi kungani ungaqashiwe, ezinye zazo ongazilawula futhi ezinye ongeke ukwazi. Iqhinga liqonda umehluko bese usebenza ezintweni ongazenza ngazo.

Qinisekisa ukuthi ugcwalisa izinhlelo zakho zokusebenza ngokugcwele nangembile. Qinisekisa ukuthi iziqu zakho zihlangene nalazo zenkcazelo ethile yomsebenzi. Uma uhlela kabusha i-resume yakho, isibonelo, gcina ihambisana nemigomo yakho yomsebenzi. Yenza umsebenzi wokuqinisekisa ukuthi imfundo yakho kanye nesipiliyoni sezingeni elidinga ukuba libe nalo.

Okubaluleke nakakhulu ukugqoka ubuchwepheshe ngezikhathi zonke lapho uxhumana nabantu abangabaqashi, futhi uqinisekise ukuthi ukuxhumana kwakho kuyizisebenzi kanye nokuthi bapende isithombe esihle kakhulu ngangokunokwenzeka. Ngaphezu kwakho konke, gcina ikhanda lakho, uphinde uqhubeke.

Kubuzwe futhi Kuphendulwa

Ngokuningi kokufunda ngalezi zinsuku ezinhle, kuyaqondakala ukuthi ungase ube neminye imibuzo engabonakali lapha. Ngenhlanhla kuwe, sizoqhubeka nokwengeza izinsiza ukuze ufunde futhi ukhulise amathemba akho omsebenzi wokukunika ithuba elihle lokuthola nokunikeza ubulungiswa obugebengu obuvuzayo noma umsebenzi wezobugebengu.